Đại tá MAI XUÂN PHONG, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn

Thực hiện Nghị quyết của Trung ương và của tỉnh về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, kể từ ngày 1-7-2025, Lạng Sơn chính thức vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Việc không còn cấp huyện đặt ra những yêu cầu mới trong lãnh đạo, chỉ đạo nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, đặc biệt là đối với công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ (DQTV) - một thành phần quan trọng trong LLVT tỉnh, trực tiếp gắn bó với cơ sở, với nhân dân.

Đại tá Mai Xuân Phong, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn kiểm tra công tác ứng phó, khắc phục hậu quả cơn bão số 11 (Matmo) tại xã Tân Tiến, tỉnh Lạng Sơn. Ảnh: DƯƠNG NGUYÊN​

Trong bối cảnh đó, lực lượng DQTV cũng phải được tổ chức lại cho phù hợp, bảo đảm sự thống nhất, hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Với trách nhiệm là cơ quan thường trực tham mưu cho Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh về công tác quân sự, quốc phòng, Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn xác định: Xây dựng lực lượng DQTV vững mạnh, rộng khắp, lấy chất lượng làm chính, là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài; đòi hỏi cách tiếp cận mới, cơ chế mới và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị.

Sau 5 năm thực hiện Đề án số 237/ĐA-UBND ngày 3-12-2020 của UBND tỉnh Lạng Sơn về tổ chức xây dựng lực lượng và quy định một số chính sách đối với DQTV tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021-2025, công tác xây dựng lực lượng, huấn luyện, hoạt động, bảo đảm chế độ, chính sách cho DQTV cơ bản đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ. Đội ngũ cán bộ Ban CHQS cấp xã, Ban CHQS cơ quan, tổ chức thường xuyên được kiện toàn đầy đủ, công tác tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng được quan tâm. Tổ chức biên chế các đơn vị DQTV thực hiện theo đúng thông tư, hướng dẫn và mục tiêu của đề án; công tác tập huấn, huấn luyện, hội thi, hội thao hằng năm được duy trì chặt chẽ, đúng nguyên tắc, bảo đảm chất lượng. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện Đề án còn nảy sinh nhiều vướng mắc, bất cập như: Nguồn kinh phí bảo đảm cho lực lượng DQTV còn hạn hẹp; định mức bảo đảm chế độ, chính sách về trợ cấp ngày công lao động còn thấp, chưa tương xứng với tính chất hoạt động đặc thù quốc phòng, quân sự và mức thu nhập bình quân chung người lao động phổ thông; phòng làm việc của Ban CHQS cấp xã chưa được đầu tư xây dựng; chế độ chính sách đối với dân quân thường trực bảo đảm nơi ăn, chỗ ở, kho, tủ và cơ sở vật chất còn hạn chế; kinh phí cho thu hồi đất xây dựng thao trường huấn luyện cấp xã chưa đảm bảo...

Thực tiễn công tác xây dựng lực lượng, huấn luyện, hoạt động và bảo đảm chế độ chính sách cho DQTV khi thực hiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp có nhiều thay đổi về địa giới đơn vị hành chính cấp xã (200 xã, phường, thị trấn sáp nhập thành 65 xã, phường), tổ chức biên chế của lực lượng DQTV; Đề án giai đoạn 2021-2025 đến nay không còn phù hợp; việc xây dựng Đề án tổ chức xây dựng lực lượng, huấn luyện, hoạt động, bảo đảm chế độ, chính sách đối với DQTV trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, giai đoạn 2026-2030 là cấp bách và thực sự cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ công tác quốc phòng địa phương, công tác DQTV, giáo dục quốc phòng và an ninh trong tình hình mới.

Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp mang lại nhiều thuận lợi, giảm chồng chéo, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Tuy nhiên, với công tác quốc phòng ở cơ sở, nhất là với lực lượng DQTV, đây là thay đổi có tính bước ngoặt, bởi trước đây DQTV được tổ chức gắn với hệ thống chính quyền ba cấp; nay, bộ máy trung gian đã được rút gọn. Điều đó đặt ra yêu cầu phải điều chỉnh lại quy mô tổ chức, biên chế, mô hình hoạt động của lực lượng DQTV cho phù hợp với điều kiện mới. Quán triệt, thực hiện quan điểm chỉ đạo của tỉnh là: Tinh gọn không đồng nghĩa với giản lược nhiệm vụ; giảm đầu mối nhưng không giảm hiệu quả; tổ chức lại nhưng phải nâng cao chất lượng và sức mạnh chiến đấu.

Theo đó, trước yêu cầu về nâng cao chất lượng huấn luyện, khả năng xử trí tình huống của lực lượng DQTV có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không chỉ thực hiện nhiệm vụ quân sự thường xuyên, DQTV còn là lực lượng nòng cốt trong thực hiện công tác phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn, phòng cháy chữa cháy rừng, xử lý các tình huống an ninh trật tự ngay tại cơ sở. Thực tế đã chứng minh, những năm gần đây, trước diễn biến phức tạp của thiên tai, dịch bệnh… lực lượng DQTV tỉnh đã thể hiện rõ vai trò xung kích, trực tiếp giúp dân khắc phục hậu quả, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Đó là minh chứng sinh động cho hiệu quả của phương châm: “Ở đâu có nhân dân, ở đó có dân quân tự vệ”.

Dân quân xã Yên Bình, tỉnh Lạng Sơn giúp nhân dân dựng lại sau bão số 11. Ảnh: DƯƠNG NGUYÊN

Trước thực tế đó, Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn đã tham mưu giúp UBND tỉnh, trình Thường trực HĐND tỉnh đăng ký xây dựng Nghị quyết phê chuẩn Đề án tổ chức xây dựng lực lượng, huấn luyện, hoạt động, bảo đảm chế độ, chính sách đối với DQTV trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn, giai đoạn 2026-2030 và đã được HĐND tỉnh chấp thuận, xây dựng nghị quyết phê chuẩn Đề án. Nội dung của Đề án với mục tiêu: Xây dựng lực lượng DQTV "vững mạnh, rộng khắp" có số lượng hợp lý, chất lượng tổng hợp ngày càng cao. Tổ chức lực lượng DQTV được thực hiện theo các Thông tư của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng gồm Dân quân cơ động; Dân quân tự vệ các binh chủng; Dân quân tự vệ tại chỗ; Dân quân thường trực biên giới. Đồng thời còn điều chỉnh một số nội dung về: Chế độ phụ cấp chức vụ chỉ huy cho cán bộ Ban CHQS cấp xã, Ban CHQS cơ quan và các chức danh khác; chế độ chính sách đối với DQTV; chi mua sắm vật chất phục vụ hoạt động của DQTV. Bảo đảm chế độ tiền ăn đối với cán bộ Ban CHQS làm nhiệm vụ trực theo Thông tư 96 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Chế độ phụ cấp cho thôn đội trưởng được hưởng phụ cấp hằng tháng là 1.170.000 đồng/người/tháng. Mức trợ cấp ngày công lao động đối với dân quân khi làm nhiệm vụ là 327.600 đồng/ngày; mỗi đồng chí cán bộ (Tiểu đội trưởng), chiến sĩ dân quân được hưởng tiêu chuẩn vật chất hậu cần như hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam đang tại ngũ cùng thời điểm. Ngoài ra còn tập trung đầu tư xây dựng 5 chốt chiến đấu dân quân thường trực biên giới theo đề án của tỉnh và của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng; đầu tư xây dựng 5 thao trường huấn luyện theo cụm xã; khảo sát, sửa chữa, xây dựng trụ sở Ban CHQS cấp xã cho lực lượng DQTV.

Với những kết quả đã đạt được và quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, lực lượng DQTV tỉnh Lạng Sơn đang đứng trước thời cơ phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Với tinh thần “Chủ động - Sáng tạo - Quyết liệt - Hiệu quả”, Bộ CHQS tỉnh Lạng Sơn sẽ tiếp tục phát huy truyền thống, nêu cao vai trò nòng cốt trong tham mưu, tổ chức lực lượng, xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh; đồng thời đề nghị các cấp, các ngành, các đơn vị và cộng đồng doanh nghiệp chung tay tạo điều kiện để lực lượng DQTV ngày càng vững mạnh, trưởng thành, xứng đáng là lực lượng tin cậy của Đảng, chính quyền và nhân dân.

Dân quân xã Ba Sơn phối hợp với Đồn Biên phòng Ba Sơn (Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh Lạng Sơn) tham gia tuần tra bảo vệ đường biên, cột mốc. Ảnh: DƯƠNG NGUYÊN