Các đại biểu dâng hoa, dâng hương tri ân các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên.

Giữa cái nắng tháng Bảy như đổ lửa, Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh và Nghĩa trang Liệt sĩ Cổ Lũng (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên), tiếng pa-lăng xích, tiếng máy cắt đá hòa cùng nhịp làm việc khẩn trương của cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên và lực lượng dân quân địa phương. Nếu công đoạn khai quật, lấy mẫu ADN có thể thực hiện khoảng 30 phần mộ mỗi ngày thì để hoàn nguyên chừng ấy phần mộ phải mất gần ba ngày liên tục. Đó là phần việc không thể đẩy nhanh bằng sức người hay máy móc, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến sự nguyên vẹn của phần mộ.

Thượng tá Nguyễn Ngọc Lâm, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên cho biết, tính đến ngày 18-7, lực lượng của Bộ CHQS tỉnh cùng các đơn vị triển khai khai quật, lấy mẫu hài cốt tại 191 phần mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh. Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, toàn bộ phần mộ đều được hoàn nguyên theo đúng hiện trạng ban đầu, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, mỹ quan và sự trang nghiêm của nghĩa trang. "Cùng với đẩy nhanh tiến độ Chiến dịch, nhưng ở công đoạn hoàn nguyên, chúng tôi xác định làm đến đâu phải chính xác đến đó", Thượng tá Nguyễn Ngọc Lâm nhấn mạnh.

Theo chân Trung tá Giá Văn Thẳng, Cán bộ Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi mới cảm nhận hết sự tỉ mỉ của những người lính trong từng thao tác. Để hoàn nguyên một phần mộ phải trải qua nhiều công đoạn liên hoàn, từ đưa nắp mộ về đúng vị trí, ghép đá chân mộ, trát mạch đến chỉnh sửa toàn bộ bề mặt. Mỗi người phụ trách một phần việc, nhưng mọi thao tác đều phải phối hợp nhịp nhàng. Chỉ một người làm sai cũng có thể khiến cả quá trình phải thực hiện lại từ đầu. Trầm ngâm nhìn những hàng mộ vừa được hoàn nguyên ngay ngắn, Trung tá Giá Văn Thẳng chia sẻ: "Đối với chúng tôi, mỗi mẫu ADN được lấy đi đều là một hy vọng. Hy vọng sẽ có thêm một liệt sĩ được xác định danh tính, thêm một gia đình sau nhiều năm mòn mỏi chờ đợi sẽ tìm lại được người thân. Vì thế, hoàn nguyên từng phần mộ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là trách nhiệm, là sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc".

“Khó khăn nhất là đưa phần nắp mộ nặng khoảng 400kg trở về đúng vị trí”. Thiếu tá Dương Thành Lâm, Cán bộ Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên cho biết. Năm cán bộ, chiến sĩ cùng điều khiển pa-lăng xích, thống nhất từng nhịp kéo, từng nhịp hạ. Chỉ cần một người lệch nhịp, khối bê tông có thể nghiêng hoặc va đập gây nứt vỡ. Sau đó là công đoạn ghép đá quanh chân mộ. Do địa hình nghĩa trang nằm trên triền đồi, chỉ một mặt tiếp xúc với nền đất, ba mặt còn lại đều phải đo, cắt, mài đá chính xác đến từng mi-li-mét để bảo đảm phần mộ cân bằng, ngay ngắn như trước khi khai quật. Mỗi viên đá đều được đo, cắt trước rồi đánh dấu theo đúng vị trí. Không chỉ đòi hỏi sự khéo léo, công việc còn cần sự kiên trì và tinh thần trách nhiệm cao, bởi bất cứ sai lệch nào cũng phải tháo ra làm lại.

Ít ai biết rằng, ngay cả vật liệu phục vụ hoàn nguyên mộ cũng là câu chuyện nhiều trăn trở. Những tấm đá granite ốp mặt mộ đều được khai thác từ một mỏ đá ở Ninh Bình đã ngừng hoạt động nhiều năm. Để tìm đúng chủng loại, Thiếu tá Dương Thành Lâm đã báo cáo chỉ huy, liên hệ với nhiều đại lý trên cả nước, gom góp từng lô đá còn sót lại trong kho. Hơn mười đại lý mới đủ khoảng 350m² đá phục vụ hoàn nguyên. Chính vì vậy, mỗi nhát cắt, mỗi đường mài đều được tính toán kỹ lưỡng và thực hiện hết sức cẩn trọng để không lãng phí một phiến đá nào, góp phần bảo đảm tiến độ chung của Chiến dịch.

Lực lượng chức năng tham gia khai quật và hoàn nguyên từng phần mộ liệt sĩ.

Chiến sĩ dân quân Hoàng Văn Hưởng, xóm Phú Hòa, xã Vô Tranh, đảm nhiệm công việc trát mạch, ghép đá mặt mộ cho rằng, công việc tuy không nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và tập trung tuyệt đối. "Chỉ khi các đường ghép thẳng, mặt đá phẳng, phần mộ trở lại nguyên vẹn như trước, chúng tôi mới yên tâm. Sau mỗi ngày làm việc, nhìn những hàng mộ ngay ngắn, chúng tôi thấy mình đã góp được một phần nhỏ bé vào việc tri ân các Anh hùng liệt sĩ", Hưởng bộc bạch. Còn chiến sĩ dân quân Trần Nhật Quân, xóm Phú Hồng luôn tự nhủ hoàn thành thật tốt phần việc được giao rồi tiếp tục hỗ trợ đồng đội để rút ngắn tiến độ. "Chúng tôi phấn đấu hoàn thành việc hoàn nguyên 191 phần mộ trước ngày 3-8 để các bước giám định ADN được triển khai sớm hơn. Hy vọng sẽ có thêm nhiều gia đình tìm lại được người thân sau bao năm mong ngóng", Quân xúc động nói.

Chiến dịch 500 ngày đêm đang được nỗ lực đẩy mạnh trên khắp cả nước. Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh và Cổ Lũng, sự nỗ lực ấy không được đo bằng những động tác vội vàng mà bằng sự kiên nhẫn, chính xác và trách nhiệm của những người lính tham gia. Dưới cái nắng bỏng rát, những đôi bàn tay lấm bụi đá vẫn lặng lẽ nâng niu từng phần mộ, gìn giữ sự trang nghiêm nơi yên nghỉ của các Anh hùng liệt sĩ. Mỗi phần mộ được hoàn nguyên không chỉ khép lại một công đoạn kỹ thuật mà còn gửi gắm niềm tin vào kết quả giám định ADN, nối dài hy vọng để thêm nhiều liệt sĩ được trở về với gia đình. Đó cũng là cách thế hệ hôm nay tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", bằng những việc làm bình dị nhưng chứa đựng lòng biết ơn sâu nặng đối với những người đã hiến dâng trọn đời mình cho độc lập, tự do của Tổ quốc.