Đồng chí Tạ Xuân Thu tên thật là Tạ Tiếu; quê xã Tây Giang, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình (nay là xã Ái Quốc, tỉnh Hưng Yên). Ông tham gia hoạt động cách mạng năm 1937, gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương năm 1938. Ngày 2-10-1944, thực hiện chủ trương đưa cán bộ bị giam trong các nhà tù đế quốc ra ngoài tham gia các phong trào cách mạng dâng cao, Xứ ủy Bắc Kỳ đã chỉ đạo Chi bộ đảng Nhà tù Chợ Chu tổ chức cho Tạ Xuân Thu cùng 11 đồng chí cán bộ khác vượt ngục thành công.
Tranh vẽ chân dung Thiếu tướng Tạ Xuân Thu.
Sau đó, 12 đồng chí này đã tham gia các hoạt động trong Phân khu Nguyễn Huệ thuộc Chiến khu Hoàng Hoa Thám, đóng góp to lớn trong cuộc Cách mạng tháng Tám của dân tộc.
Tháng 3-1945, Tạ Xuân Thu chỉ huy một đội của Giải phóng quân đánh chiếm các đồn Chợ Chu, Chiêm Hóa, Sơn Dương và tham gia Ủy ban Giải phóng tỉnh Tuyên Quang. Từ tháng 10-1945 đến năm 1950, ông làm Chính trị ủy viên Khu 1, Chính ủy Khu 10, phụ trách mặt trận Tây tiến kiêm Ủy viên kiểm tra của Quân ủy Trung ương và Thanh tra Quân đội.
Tạ Xuân Thu trong những năm hoạt động tại Chiến khu Việt Bắc đã sớm bộc lộ phẩm chất của một cán bộ quân sự kiên trung, giàu bản lĩnh. Việt Bắc khi ấy là “Thủ đô kháng chiến”, nơi tập trung cơ quan đầu não của cách mạng và cũng là địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng. Trong điều kiện thiếu thốn lương thực, vũ khí, trang bị và luôn bị địch bao vây, đánh phá, ông cùng đồng đội vừa chiến đấu, vừa xây dựng lực lượng, củng cố căn cứ địa.
Tháng 8-1946 khi thành lập Báo Chiến khu, Tạ Xuân Thu khi ấy là Chính trị ủy viên Chiến khu 1, kiêm Chủ nhiệm tổ báo, đã thể hiện rõ năng lực tổ chức, tư duy chính trị sắc bén và tâm huyết với công tác tuyên truyền cách mạng. Ở Chiến khu, báo chí không chỉ là phương tiện thông tin mà còn là vũ khí tinh thần quan trọng, góp phần cổ vũ ý chí chiến đấu, củng cố niềm tin vào thắng lợi.
Dưới sự điều hành của đồng chí Tạ Xuân Thu, Báo Chiến khu 1 trở thành tiếng nói tin cậy của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân địa phương, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và tạo khí thế thi đua sôi nổi trong toàn Chiến khu. Thời kỳ này ông đã thu nạp rất nhiều nhân tài về Báo như nhạc sĩ Đỗ Nhuận, nhạc sĩ Nguyễn Đức Toàn, nhà văn Bàng Thúc Long, nhà văn Nhị Ca, nhà báo Cao Nhị, Lê Kim…
Một điểm đáng trân trọng ở Tạ Xuân Thu là sự kết hợp hài hòa giữa “đức” và “tài”. Ông không chỉ là người chỉ huy giỏi mà còn là tấm gương về phẩm chất đạo đức, lối sống mẫu mực. Trong quan hệ với đồng chí, đồng đội, ông luôn chân thành, thẳng thắn nhưng bao dung.
Nhìn lại chặng đường hoạt động của Tạ Xuân Thu, có thể thấy ông là hình ảnh tiêu biểu của lớp tướng lĩnh trưởng thành từ thực tiễn chiến tranh cách mạng - những người không chỉ cầm quân nơi trận mạc mà còn góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh. Sự nghiệp của ông gắn liền với những trang sử hào hùng của dân tộc, phản ánh tinh thần “quyết chiến, quyết thắng” của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Ngày nay, khi đất nước trong gia đoạn hội nhập và phát triển mạnh mẽ, những giá trị mà Tạ Xuân Thu và thế hệ của ông để lại vẫn còn nguyên ý nghĩa. Đó là tinh thần dấn thân vì Tổ quốc, là ý chí vượt khó, là niềm tin vào sức mạnh của nhân dân và là bài học về sự kết hợp giữa bản lĩnh chính trị với năng lực chuyên môn. Tấm gương của ông không chỉ dành cho lực lượng vũ trang mà còn truyền cảm hứng cho các thế hệ trẻ trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước.
Cuộc đời của đồng chí Tạ Xuân Thu, từ một thanh niên yêu nước đến vị tướng dày dạn trận mạc, là hành trình của lòng trung thành, trí tuệ và trách nhiệm. Ông đã góp phần viết nên những trang sử vẻ vang của quân đội và dân tộc, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng đồng đội và nhân dân. Ông cũng là người đặt nền móng, xây những viên gạch đầu tiên cho Báo Quân khu 1 ngày nay.