DỰ ÁN LUẬT PHÒNG, CHỐNG PHỔ BIẾN VŨ KHÍ HỦY DIỆT HÀNG LOẠT GÓP PHẦN BẢO VỆ TỔ QUỐC TỪ SỚM, TỪ XA VÀ THỰC HIỆN ĐẦY ĐỦ NGHĨA VỤ QUỐC TẾ

Kính thưa đồng chí Trần Thanh Mẫn, Chủ tịch Quốc hội!
Kính thưa Quốc hội!

Sau khi nghiên cứu hồ sơ dự án Luật, tôi thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật và cơ bản thống nhất với các nội dung của hồ sơ dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Việc ban hành Luật không chỉ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy; đồng thời khẳng định trách nhiệm của Việt Nam đối với hòa bình, an ninh khu vực và quốc tế.

Đồng chí Thiếu tướng Nguyễn Văn Lịch, Phó Tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân khu 1 phát biểu thảo luận tại Quốc hội.

Trước hết, cần nhận thức đầy đủ rằng tính chất, phương thức và phạm vi của nguy cơ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt hiện nay đã có nhiều thay đổi. Nguy cơ không chỉ đến từ vũ khí hoàn chỉnh, mà còn có thể phát sinh từ vật liệu, thiết bị, phần mềm, dữ liệu kỹ thuật, công nghệ lưỡng dụng, dịch vụ kỹ thuật, hoạt động thương mại, logistics, tài chính, đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ. Một thiết bị, một hóa chất, một phần mềm, một dòng tiền hoặc một chuỗi giao dịch có mục đích dân sự, nếu bị lợi dụng, có thể trở thành mắt xích trong hoạt động phổ biến hoặc tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Vì vậy, nếu chỉ tập trung xử lý khi hậu quả đã xảy ra thì sẽ không đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Dự thảo Luật đã thể hiện cách tiếp cận phù hợp, lấy phòng ngừa, phát hiện, cảnh báo sớm làm trọng tâm; đồng thời, ngăn chặn và xử lý kịp thời nguy cơ ngay khi mới phát sinh.

Thứ hai, việc ban hành Luật là yêu cầu khách quan nhằm nội luật hóa và tổ chức thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam. Nghị quyết 1540 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc yêu cầu các quốc gia xây dựng khuôn khổ pháp luật và thực hiện các biện pháp kiểm soát trong nước nhằm ngăn chặn chủ thể phi nhà nước phát triển, sở hữu, vận chuyển, chuyển giao hoặc sử dụng vũ khí hạt nhân, hóa học, sinh học và phương tiện mang. Bên cạnh đó, các chuẩn mực của FATF về phòng, chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đặc biệt là trừng phạt tài chính mục tiêu, yêu cầu quốc gia phải có cơ chế phong tỏa tài sản, ngăn chặn việc cung cấp tiền, tài sản và dịch vụ tài chính cho tổ chức, cá nhân bị chỉ định. Những yêu cầu này cần được quy định đầy đủ, minh bạch ở cấp luật, nhất là đối với các biện pháp có thể tác động trực tiếp đến quyền sở hữu, quyền tự do kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Thứ ba, thực tiễn triển khai Nghị định số 81/2019/NĐ-CP ngày 11/11/2019 của Chính phủ về Phòng, chống phổ biến vũ khí huỷ diệt hàng loạt đã tạo lập cơ sở pháp lý bước đầu cho công tác phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới, khuôn khổ pháp lý hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu xử lý các tình huống phức tạp, liên ngành và xuyên biên giới. Các quy định còn phân tán trong nhiều luật chuyên ngành; cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và cảnh báo sớm chưa thật sự thống nhất; một số biện pháp như kiểm soát ngoài danh mục, kiểm soát người sử dụng cuối cùng, phong tỏa tài sản, trì hoãn giao dịch, tạm dừng hoạt động chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ ở cấp luật. Việc sớm khắc phục những khoảng trống này có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực chủ động phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa.

Qua nghiên cứu, tôi đánh giá cao cách tiếp cận của dự thảo Luật theo hướng bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu quản lý chặt chẽ và việc tạo điều kiện cho các hoạt động hợp pháp. Dự thảo xác lập nguyên tắc quản lý trên cơ sở đánh giá rủi ro; không thay thế pháp luật chuyên ngành, không làm phát sinh thủ tục hành chính độc lập, trùng lặp; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quốc phòng, an ninh với quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, vừa nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ an ninh quốc gia, vừa bảo đảm môi trường đầu tư, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Tôi đồng tình với việc dự thảo Luật xác định các khái niệm nền tảng về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tài trợ phổ biến, hàng hóa lưỡng dụng, tổ chức, cá nhân bị chỉ định, bên thứ ba ngay tình, người sử dụng cuối cùng và chủ thể kiểm soát thực tế. Việc quy định rõ khái niệm, phạm vi điều chỉnh, căn cứ, điều kiện và giới hạn áp dụng các biện pháp là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền tổ chức thực hiện thống nhất; giúp tổ chức, cá nhân chủ động tuân thủ, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan.

Từ những phân tích trên, tôi cho rằng dự án Luật có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; các chính sách cơ bản đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc, hội nhập quốc tế và phát triển đất nước. Tôi đề nghị Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua dự án Luật tại Kỳ họp này. Đồng thời, đề nghị Chính phủ chủ động chuẩn bị, ban hành kịp thời các văn bản quy định chi tiết; bảo đảm các điều kiện về cơ sở dữ liệu, nguồn lực, hướng dẫn nghiệp vụ, tuyên truyền và tập huấn để Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ, hiệu quả ngay khi có hiệu lực.

Xin trân trọng cảm ơn Quốc hội!