Cùng với sự ra đời, phát triển của lực lượng vũ trang Chiến khu - Liên khu Việt Bắc, nay là Quân khu 1, Tòa án Quân sự Quân khu trải qua các giai đoạn lịch sử, từ Tòa án Quân sự đặt tại tỉnh Thái Nguyên, mở rộng ra ở các tỉnh trên địa bàn Chiến khu 1 kết hợp với Tòa án binh khu, Tòa án Liên khu 1, Liên khu Việt Bắc, Quân khu Việt Bắc và nay là Tòa án Quân sự Quân khu 1. Đến năm 1986, Tòa án Quân sự Khu vực 1 và Tòa án Quân sự Khu vực 2 được thành lập. 

Đồng chí Nguyễn Hòa Bình, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao thăm và làm việc tại Tòa án Quân sự Quân khu, tháng 2-2019. Ảnh: MẠNH NGUYÊN

Trước yêu cầu mới, ngày 15-5-2020, thực hiện Nghị quyết số 571/NQ-UBTVQH14 ngày 10-9-2018 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Quyết định số 1773/QĐ-TM ngày 4-10-2019 của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, chính thức thành lập Tòa án Quân sự Khu vực - Quân khu 1 trên cơ sở sáp nhập Tòa án Quân sự Khu vực 1 và Tòa án quân sự Khu vực 2.

Thấm nhuần quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh: “Chủ động bảo vệ mình, tích cực tiến công địch là vấn đề sống còn của quân đội cách mạng”, kế tục kinh nghiệm quý báu trong quá trình dựng nước, giữ nước của ông cha và tiếp thu tinh hoa, trí tuệ của nhân loại về xây dựng nhà nước pháp quyền, hai cấp Tòa án Quân sự Quân khu (Tòa án Quân sự Quân khu và Tòa án Quân sự khu vực) đã thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ tham mưu cho Đảng ủy, Bộ tư lệnh Quân khu, thủ trưởng Cục Chính trị. Trong 75 năm qua tổng số vụ án toàn ngành Tòa án Quân sự Quân khu 1 đã thụ lý và xét xử là 5.171 vụ, với 6.715 bị cáo, trong đó: Án sơ thẩm: 4.577 vụ/6.045 bị cáo; án phúc thẩm: 594 vụ/670 bị cáo. Các vụ án đều xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, các thủ tục tố tụng bảo đảm chặt chẽ, chính xác, không bỏ lọt tội phạm, không kết án oan người không có tội, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật. Đặc biệt, thường xuyên tổ chức các phiên tòa lưu động xét xử những vụ án điển hình, phức tạp tại địa phương, đơn vị xảy ra vụ việc. Các bản án luôn tạo được sự đồng thuận xã hội, được nhân dân và cán bộ, chiến sĩ các đơn vị tin tưởng, ủng hộ, góp phần quan trọng vào công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, tăng cường kỷ luật và sức mạnh chiến đấu của quân đội. 

Bên cạnh công tác xét xử, các Tòa án Quân sự của Quân khu chủ động bám sát yêu cầu nhiệm vụ chính trị, đặc điểm tình hình trên địa bàn đóng quân để phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan xây dựng kế hoạch, nội dung, chương trình phổ biến giáo dục pháp luật góp phần nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân trên địa bàn; phối hợp cùng các cơ quan tư pháp trong quân đội phát hiện sớm, đấu tranh kịp thời, có hiệu quả đối với các hành vi vi phạm pháp luật Nhà nước.
Công tác thi hành án hình sự đảm bảo 100% số các bản án có hiệu lực pháp luật được thi hành kịp thời, việc xét giảm thời gian chấp hành án phạt tù, tha tù trước thời hạn có điều kiện đều đảm bảo đúng pháp luật. Thực hiện việc kiểm tra 100% bản án và quyết định của các Tòa án Quân sự khu vực ngay sau khi có hiệu lực pháp luật, kịp thời rút kinh nghiệm những hạn chế, thiếu sót để nâng cao chất lượng công tác xét xử trong toàn ngành.

Ngoài ra, hai cấp Tòa án Quân sự Quân khu cũng luôn chú trọng công tác nghiên cứu khoa học, nhất là những nội dung liên quan đến pháp luật và áp dụng pháp luật. Hằng năm đều có hoạt động nghiên cứu, biên soạn các chuyên đề chuyên môn nghiệp vụ; tổ chức các cuộc hội thảo, trao đổi các vấn đề cần thống nhất nhận thức trong thực tiễn hoạt động xét xử; tổ chức nghiên cứu, tham gia đóng góp ý kiến vào nhiều dự thảo văn bản pháp luật có chất lượng cao. Trong công tác huấn luyện chính trị, hậu cần, kỹ thuật quân sự, kết quả kiểm tra các khoa mục hằng năm đều đạt khá, giỏi, thực hiện tốt quy chế công khai, dân chủ, có mối quan hệ tốt với các cơ quan hữu quan và cấp ủy, chính quyền địa phương nơi đóng quân.

Trong những năm qua, cấp ủy, chỉ huy hai cấp Tòa án Quân sự Quân khu đã duy trì thực hiện tốt các chế độ sinh hoạt, học tập, công tác. Tổ chức thực hiện các phong trào thi đua xây dựng cơ quan VMTD gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Duy trì nghiêm túc các chế độ nền nếp chính quy, quản lý rèn luyện kỷ luật, các chế độ trong ngày, tuần, chế độ trực chỉ huy, trực ban, trực SSCĐ. Thực hiện tốt các quy định về công tác hậu cần, tài chính và công tác kỹ thuật. Đảng bộ thường xuyên làm tốt công tác giáo dục nâng cao nhận thức chính trị, yêu cầu nhiệm vụ cho đội ngũ đảng viên. Thực hiện nghiêm túc kế hoạch kiểm tra giám sát đảng viên, tổ chức đảng. Công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút cán bộ luôn được các cấp lãnh đạo đặc biệt quan tâm, chú trọng. Qua đó, từng bước kiện toàn đội ngũ thẩm phán, thư ký, cán bộ cả về số lượng và chất lượng. Đội ngũ cán bộ, nhân viên luôn có bản lĩnh chính trị vững vàng, giữ vững phẩm chất đạo đức tốt, lối sống trong sáng lành mạnh, đoàn kết, chấp hành nghiêm kỷ luật quân đội, quy chế của Tòa án Quân sự, có năng lực công tác tốt đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, 100% cán bộ của hai cấp Tòa án Quân sự Quân khu có trình độ cử nhân luật, 1 tiến sĩ luật, 4 thạc sĩ luật và 6 đồng chí đang được đào tạo cao học luật.

Với nhiều thành tích xuất sắc trong công tác, hai cấp Tòa án Quân sự Quân khu 1 được Bộ Quốc phòng, Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án Quân sự Trung ương, Bộ tư lệnh Quân khu, Cục Chính trị Quân khu ghi nhận và trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như cờ thi đua, giấy khen, đơn vị tiên tiến... Nhiều cá nhân được tặng bằng khen, giấy khen của Bộ Quốc phòng, Tòa án nhân dân tối cao, Tòa án Quân sự Trung ương, Chiến sĩ thi đua cơ sở và có 1 đồng chí được vinh danh Thẩm phán giỏi... 

Tự hào với truyền thống 75 năm xây dựng và trưởng thành, cán bộ, nhân viên hai cấp Tòa án Quân sự Quân khu tiếp tục phát huy bản chất truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng, viết tiếp truyền thống “Đoàn kết, cương quyết, chính xác, thượng tôn pháp luật”, nguyện trung thành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng, “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”, đoàn kết, gương mẫu khắc phục khó khăn; tích cực và chủ động đấu tranh phòng chống tội phạm, đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; cùng với các Tòa án Quân sự trong cả nước thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ “là cơ quan xét xử và thực hiện quyền tư pháp của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được tổ chức trong quân đội”.