Đánh tráo khái niệm nhằm lèo lái, kích động

Trong dự thảo trình Quốc hội ngày 21-10-2026, Chính phủ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác sau khi qua đời, với điều kiện về nguyện vọng và sự đồng ý của người đại diện theo quy định. Dự thảo cũng đề cập những trường hợp đặc biệt người chưa thành niên được hiến mô tái sinh khi còn sống. Đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân, đạo đức và y học, vì vậy việc người dân quan tâm, đặt câu hỏi, yêu cầu cơ quan soạn thảo giải thích là chính đáng. 

Tuy nhiên, trong quá trình thông tin về dự thảo, một số tài khoản, trang mạng xã hội, điển hình là trang mạng của các đối tượng chống phá ở nước ngoài (như Bàn Tròn Chính Trị Việt Nam, Việt Tân...)  không tập trung phân tích các điều kiện, giới hạn và cơ chế bảo vệ được đặt ra để đóng góp chính sách, mà lựa chọn những cách hiểu, những cụm từ gây sốc như “lấy nội tạng trẻ em”, “hợp pháp hóa việc lấy tạng trẻ em”... để diễn giải thành nguy cơ trẻ em đang sống bị lấy mô, tạng cho mục đích “thương mại”. 

Đây không đơn thuần là cách diễn đạt thiếu chính xác, mà là sự đánh tráo giữa hai vấn đề có bản chất pháp lý hoàn toàn khác nhau: đăng ký nguyện vọng hiến sau khi qua đời và hiến mô, bộ phận cơ thể khi còn sống. Đăng ký hiến sau khi qua đời hoàn toàn khác việc lấy mô, tạng của người đang sống; càng không có nghĩa cứ có đăng ký là cơ quan chức năng được tự ý lấy bộ phận cơ thể. Việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể phải tuân thủ điều kiện chuyên môn, trình tự pháp lý và nguyên tắc tự nguyện. Đối với người chưa thành niên, yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp càng phải được đặt lên hàng đầu. Bộ Y tế đã giải thích đề xuất này không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng, mà hướng tới xây dựng khuôn khổ pháp lý chặt chẽ, bảo vệ quyền lợi của trẻ trong những trường hợp phù hợp. 

Một cách diễn giải khác nhằm lèo lái dư luận theo hướng tiêu cực là cố tình xóa nhòa sự khác biệt giữa hiến mô tái sinh và hiến bộ phận cơ thể. Mô tái sinh có khả năng phục hồi sau khi được lấy đi, khác về bản chất với các bộ phận như thận, gan, tim, phổi... Đề xuất về những trường hợp đặc biệt cho phép người chưa thành niên hiến mô tái sinh khi còn sống không đồng nghĩa với việc cho phép lấy nội tạng của trẻ em. Khi bỏ qua sự phân biệt này, các đối tượng xấu đã biến một nội dung cần được giải thích về chuyên môn và pháp lý thành thông tin gây sốc, kích động tâm lý lo sợ trong cộng đồng.

Cùng với nội dung đăng ký hiến sau khi qua đời, việc lấy ý kiến trẻ em từ 7 đến dưới 18 tuổi về dự thảo luật cũng bị khai thác theo hướng tiêu cực. Theo thông tin cơ quan chuyên môn công bố, phiếu khảo sát gồm 9 câu hỏi, tập trung vào những nội dung dự thảo liên quan trực tiếp đến người dưới 18 tuổi. Tại các cơ sở giáo dục, đối tượng được lấy ý kiến là học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông và sinh viên, không có học sinh tiểu học. Ở một số cơ sở y tế, việc tham vấn được thực hiện với trẻ em có điều kiện được giải thích, hướng dẫn; trẻ không bị yêu cầu tự trả lời khi chưa hiểu nội dung. 

Thế nhưng, từ hoạt động lấy ý kiến về một dự thảo luật, một số thông tin đã lái sang câu chuyện “hỏi trẻ em để vận động hiến tạng”, thậm chí gắn việc tham vấn với nguy cơ xâm phạm thân thể trẻ em. Cách diễn giải này đã bỏ qua mục đích của khảo sát: thu thập ý kiến của nhóm đối tượng chịu tác động để cơ quan xây dựng chính sách có thêm căn cứ đánh giá, hoàn thiện quy định. Tham vấn không phải đăng ký hiến tặng; bày tỏ quan điểm về một điều khoản cũng không đồng nghĩa với việc chấp thuận hiến mô, tạng. Khi thông tin được lan truyền bằng những ngôn từ nhạy cảm, kích động mà không kèm giải thích về nội dung, mục đích và đối tượng khảo sát, người tiếp nhận rất dễ hiểu sai bản chất sự việc. Tâm lý lo lắng của cha mẹ đối với con em mình trở thành điểm tựa để một số đối tượng dẫn dắt dư luận theo ý đồ xấu, bôi nhọ, vu khống cơ quan xây dựng chính sách.

Nhận rõ thủ đoạn xuyên tạc, kiên quyết đấu tranh

Nhìn vào cách thức các đối tượng lan truyền thông tin, dẫn dắt dư luận, dễ nhận thấy, họ đã lựa chọn những chi tiết nhạy cảm trong dự thảo; tách chi tiết đó ra khỏi điều kiện, giới hạn và bối cảnh pháp lý; thay thế khái niệm chuyên môn bằng cách diễn đạt gây sốc; sau đó sử dụng tâm lý lo lắng của cộng đồng để khuếch đại thông tin. Từ một đề xuất với mục đích nhân văn, nhân đạo đang được thảo luận, họ cố tình diễn giải thành âm mưu, nguy cơ hiện hữu; từ hoạt động tham vấn, họ tạo ra câu chuyện về việc vận động trẻ em hiến tạng, qua đó làm sai lệch bản chất nhân đạo của Luật về hiến mô, tạng. Mục đích trước hết là gây hoang mang, bất an trong nhân dân. Hiến mô, tạng là vấn đề nhạy cảm, gắn với sức khỏe, tính mạng và tình cảm gia đình, khi thông tin bị cắt xén, khái niệm chuyên môn bị đánh tráo, một bộ phận người dân có thể chuyển sang hoài nghi toàn bộ chính sách và cơ quan xây dựng pháp luật.

Xa hơn, các đối tượng cố tình dẫn dắt, đẩy thông tin theo hướng tiêu cực, tìm cách tạo sự đối lập giữa Nhà nước với nhân dân, giữa cơ quan quản lý với cộng đồng. Bằng cách gán ghép hoạt động hoàn thiện chính sách pháp luật thành hành vi áp đặt, cưỡng ép hoặc xâm phạm quyền con người, họ phủ nhận nỗ lực xây dựng chính sách vì lợi ích cộng đồng. Một điều khoản dự thảo bị đẩy thành vấn đề về bản chất của cả chính sách; một băn khoăn cần được giải đáp bị biến thành cái cớ công kích cơ quan nhà nước, làm suy giảm niềm tin xã hội.

Phản biện chính sách là cần thiết, góp phần phát hiện bất cập và hoàn thiện pháp luật, nhưng phản biện khác với xuyên tạc chính sách, thể hiện ở việc cố tình cắt xén, bóp méo nội dung, lặp lại thông tin sai lệch dù đã được giải thích, hoặc sử dụng thông tin không đúng sự thật để kích động, quy kết. Không thể lấy danh nghĩa phản biện để biện minh cho hành vi cố ý dẫn dắt dư luận bằng thông tin sai lệch.

Thực tế, quá trình chỉnh lý dự thảo cho thấy cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến, điều chỉnh những nội dung còn có ý kiến khác nhau. Theo bản dự thảo được chỉnh lý ngày 1-11-2026, đề xuất cho người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác đã được bỏ; chỉ người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký. Đối với người dưới 18 tuổi hiến mô khi còn sống, dự thảo thu hẹp vào trường hợp hiến mô tái sinh cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, kèm các điều kiện chặt chẽ về sức khỏe, tư vấn độc lập và sự đồng ý bằng văn bản của cha, mẹ. Dự thảo không cho phép lấy mô không tái sinh hoặc bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi đang sống.

Dự thảo pháp luật được xem xét, thảo luận và điều chỉnh trên cơ sở ý kiến của cơ quan chuyên môn, đại biểu Quốc hội và xã hội, việc tiếp thu, sửa đổi đã cho thấy tinh thần lắng nghe ý kiến nhân dân và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong xây dựng chính sách, không hề áp đặt hay xâm phạm quyền trẻ em.

Bảo vệ bản chất nhân đạo của chính sách không có nghĩa là né tránh những điểm còn bất cập, chưa hoàn chỉnh trong dự thảo. Cần khuyến khích người dân tìm hiểu, trao đổi, phản biện trên cơ sở thông tin đầy đủ; đồng thời cơ quan chức năng cần giải thích minh bạch, kịp thời những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của nhân dân, nhất là trẻ em.

Bản chất nhân đạo của pháp luật về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người không thể bị phủ nhận bởi những luận điệu xuyên tạc, bóp méo và quy kết, nhưng niềm tin xã hội cũng cần được xây dựng từ chính sách đúng đắn, quy trình khách quan, khoa học và tinh thần trách nhiệm, sự cầu thị của các cơ quan hoạch định. Đấu tranh với sự tráo trở của những kẻ lợi dụng vấn đề nhân đạo, nhân quyền để chống phá phải bắt đầu từ việc tôn trọng sự thật, bảo vệ sự thật và không để thông tin sai lệch dẫn dắt nhận thức, tình cảm của nhân dân.

Trước thông tin trái chiều, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần bình tĩnh kiểm chứng nguồn tin, phân biệt đề xuất với quy định đã được thông qua, cụ thể, cần phân biệt đăng ký hiến sau khi qua đời với hiến mô khi còn sống, phân biệt tham vấn chính sách với vận động hiến tặng. Không chia sẻ, bình luận theo cảm xúc trước những thông tin giật gân, thiếu căn cứ; chủ động cung cấp thông tin chính xác để những người xung quanh nhận diện thủ đoạn đánh tráo khái niệm của các đối tượng xấu.