Đoàn công tác của Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên khảo sát thực địa tại Di tích lịch sử quốc gia Đồn Phủ Thông, xã Phủ Thông.

Chậm rãi bước trên con đường dẫn vào khu trung tâm cứ điểm cũ, ông Nguyễn Quân, sinh năm 1931, cựu chiến binh Tiểu đoàn 11 (Tiểu đoàn Phủ Thông) đơn vị trực tiếp đánh Đồn Phủ Thông dừng lại khá lâu trước khoảng đất từng là hướng tiến công của đơn vị mình trong trận công đồn ngày 25-7-1948. Gần tám mươi năm đã trôi qua, bước chân người chiến sĩ năm nào không còn mạnh mẽ lao lên giữa lằn ranh sinh tử nhưng ký ức về trận đánh hào hùng vẫn còn vẹn nguyên trong ông.

Ông Nguyễn Quân kể rằng: Phần lớn công sự phòng ngự của quân Pháp tại Phủ Thông được xây dựng bằng phương pháp trình tường, đắp đất dày tới hàng mét, kết hợp hệ thống hầm hào giao thông, ụ chiến đấu và nhiều lớp vật cản bao quanh. Dù vậy, với điều kiện vũ khí, trang bị của bộ đội ta lúc bấy giờ, đây vẫn là một hệ thống phòng ngự rất lợi hại. Hỏa lực của địch được bố trí dày đặc bên trong cứ điểm. Từ các vị trí chiến đấu, súng máy của chúng khống chế các hướng tiếp cận hòng ngăn bước tiến của ta lên công đồn. Trong hoàn cảnh ấy, bộ đội ta buộc phải tận dụng triệt để địa hình, từng bờ đất, bụi cây để bí mật áp sát mục tiêu. Những kinh nghiệm về nghiên cứu địa hình, địa vật, lựa chọn hướng đột phá và thời cơ tiến công được hình thành ngay trong thực tiễn chiến đấu. Cũng theo ông Nguyễn Quân, bài học lớn nhất từ trận đánh tiến công đồn Phủ Thông là muốn lấy yếu thắng mạnh không thể chỉ dựa vào vũ khí mà là sự chỉ huy chặt chẽ, hiệp đồng tác chiến thống nhất cùng ý chí chiến đấu sắt đá và quyết tâm tiêu diệt địch của mỗi cán bộ, chiến sĩ. Những điều người cựu chiến binh nhắc lại hôm nay cũng chính là giá trị lớn nhất mà trận công đồn Phủ Thông để lại cho lịch sử quân sự Việt Nam.

Ngày 25-7-1948, bộ đội chủ lực của ta mở cuộc tiến công cứ điểm Phủ Thông - một vị trí quân sự quan trọng của thực dân Pháp trên tuyến giao thông chiến lược nối Thái Nguyên, Bắc Kạn và Cao Bằng. Đây là một trong những trận đánh công kiên tiêu biểu của quân đội ta trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Dưới góc nhìn quân sự, ý nghĩa của trận đánh không chỉ nằm ở kết quả chiến đấu mà còn ở những bài học được đúc kết từ thực tiễn. Từ Phủ Thông, quân đội ta nhận thức rõ hơn tầm quan trọng của công tác trinh sát chiến trường, nghiên cứu công sự địch và tận dụng địa hình để hạn chế hỏa lực đối phương. Những kinh nghiệm về tổ chức chỉ huy, hiệp đồng giữa các mũi tiến công và sử dụng hỏa lực cũng từng bước được hoàn thiện. Dù chưa tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm địch, trận đánh vẫn được đánh giá là dấu mốc quan trọng trên hành trình trưởng thành của bộ đội chủ lực. Chiến thắng đồn Phủ Thông đã đi vào lịch sử đấu tranh dân tộc và lịch sử quân sự Việt Nam, trở thành mốc son đánh dấu sự trưởng thành của bộ đội chủ lực, từ chiến tranh du kích ngoài công sự là chủ yếu, chuyển sang chiến thuật công kiên, tiêu diệt địch trong công sự vững chắc, tạo tiền đề cho các chiến thắng lớn của quân đội ta trong những năm tiếp theo.

Di tích lịch sử Chiến thắng Phủ Thông đã được công nhận là di tích cấp quốc gia. Trải qua gần 80 năm bị thời gian tàn phá, di tích đã xuống cấp nghiêm trọng cần được tôn tạo để tiếp tục hành trình trở thành địa chỉ đỏ trong công tác tuyên truyền lịch sử đấu tranh cách mạng. Trong khuôn viên của di tích, chúng tôi gặp ông Đào Xuân Hậu, người đã gắn bó, trực tiếp trông coi kiêm hướng dẫn viên di tích từ năm 2009, hơn ai hết, ông hiểu rõ sự cần thiết của việc đầu tư tôn tạo để di tích phát huy tốt hơn giá trị giáo dục truyền thống. 

Ông Đào Xuân Hậu trăn trở: Qua thời gian, nhiều hạng mục nguyên gốc của cứ điểm không còn, khiến việc hình dung quy mô và cấu trúc phòng ngự năm xưa trở nên khó khăn đối với khách tham quan, nhất là thế hệ trẻ. Việc phục dựng sẽ giúp người xem có cái nhìn trực quan hơn về chiến thắng Phủ Thông, đồng thời tạo điều kiện tổ chức nhiều hoạt động giáo dục truyền thống, tham quan, nghiên cứu lịch sử cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. 

Mong muốn của ông Đào Văn Hậu đang dần trở thành sự thật. Từ tầm vóc, giá trị lịch sử và ý nghĩa giáo dục của di tích, Bộ Quốc phòng đã quyết định đầu tư 20 tỷ đồng thực hiện Dự án phục dựng, tôn tạo một số hạng mục công trình tại Di tích lịch sử quốc gia Đồn Phủ Thông. Dự án được Bộ Quốc phòng giao cho Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên làm chủ đầu tư. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Quốc phòng và Tỉnh ủy Thái Nguyên, đoàn công tác Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên và đơn vị tư vấn đã kiểm tra hiện trạng, khảo sát thiết kế dự án. Theo đó, dự án sẽ thực hiện quy hoạch tổng thể mặt bằng khu di tích; phục dựng nhà chỉ huy, nhà làm việc, cổng, tường rào, hệ thống hầm hào, lô cốt, ụ súng chiến đấu cùng các công trình phụ trợ, khuôn viên và tuyến đường lên khu di tích. 

Qua khảo sát thực tế, Đại tá Ngô Tuấn Anh, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên, yêu cầu đơn vị tư vấn tiếp tục nghiên cứu kỹ các tài liệu lịch sử để việc phục dựng phản ánh trung thực diện mạo của cứ điểm Phủ Thông trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Quá trình thực hiện phải bảo đảm tính nguyên gốc, giữ được những yếu tố đặc trưng về chiến thuật quân sự của công trình, đồng thời phát huy hiệu quả giáo dục truyền thống cho cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Theo kế hoạch, dự án sẽ được khởi công vào đầu tháng 7-2026 và hoàn thành trước tháng 12-2026.

Đứng trên đỉnh đồi Phủ Thông hôm nay, giữa màu xanh của núi rừng Việt Bắc, khó có thể hình dung nơi đây từng là chiến trường ác liệt gần tám mươi năm trước. Việc phục dựng, tôn tạo Đồn Phủ Thông hôm nay vì thế không chỉ là bảo tồn một di tích lịch sử. Đó còn là sự gìn giữ ký ức của một thời khói lửa và truyền lại cho thế hệ mai sau những bài học được viết nên bằng mồ hôi, xương máu của cha anh trên mảnh đất Việt Bắc anh hùng.